Co sprawdza nadzór rynku

Od 18 lutego 2027 każda bateria LMT, każda bateria przemysłowa powyżej 2 kWh i każda bateria do pojazdów elektrycznych wymaga paszportu baterii (art. 77 ust. 1). Dla nadzoru rynku paszport jest cyfrowym dostępem do dokładnie tych danych, na podstawie których sprawdza on zgodność baterii. Ten artykuł pokazuje, co widzą organy, co mogą sprawdzić, co się dzieje w przypadku nieprawidłowości i jak się przygotować.

Co organy widzą w paszporcie

• Wszystkie dane publiczne zgodnie z załącznikiem XIII pkt 1, takie jak producent, model, skład chemiczny, substancje niebezpieczne, surowce krytyczne, dane dotyczące wydajności i deklaracja zgodności UE.
• Szczegółowe dane modelu zgodnie z załącznikiem XIII pkt 2: materiały katody, anody i elektrolitu, części zamienne, demontaż i środki bezpieczeństwa. Organy nadzoru rynku mają do nich dostęp (art. 77 ust. 2 lit. b)).
• Tylko dla organów zgodnie z załącznikiem XIII pkt 3: wyniki sprawozdań z badań potwierdzających zgodność. Widzą je wyłącznie jednostki notyfikowane, organy nadzoru rynku i Komisja.

Dane poszczególnej baterii zgodnie z załącznikiem XIII pkt 4, takie jak stan zdrowia, są zastrzeżone dla osób mających uzasadniony interes (art. 77 ust. 2 lit. c)). Kto do nich należy, określa akt wykonawczy, który Komisja miała przyjąć do 18 sierpnia 2026 (art. 77 ust. 9). Aktualny stan można sprawdzić w EUR-Lex.

Co można sprawdzić w paszporcie

• Czy paszport istnieje i czy kod QR na baterii do niego prowadzi. W przypadku baterii wymagających paszportu kod QR musi zapewniać dostęp do paszportu (art. 13 ust. 6) i być umieszczony w sposób widoczny, czytelny i trwały, w razie potrzeby na opakowaniu i w dokumentach towarzyszących (art. 13 ust. 7).
• Czy informacje są dokładne, kompletne i aktualne. Odpowiada za to podmiot gospodarczy, który wprowadza baterię do obrotu (art. 77 ust. 4).
• Czy dane opierają się na otwartych normach, są interoperacyjne, nadają się do odczytu maszynowego, są ustrukturyzowane i przeszukiwalne (art. 77 ust. 5).
• Czy niepowtarzalny identyfikator baterii został umieszczony w rejestrze zgodnie z art. 13 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ekoprojektu (UE) 2024/1781 (art. 77 ust. 10).
• Czy paszport pozostaje dostępny również wtedy, gdy odpowiedzialny podmiot gospodarczy przestaje istnieć lub zaprzestaje działalności w Unii (art. 78 lit. e)).

Więcej niż paszport: uprawnienia organów

Paszport nie zastępuje klasycznej kontroli. Do baterii stosuje się również rozporządzenie w sprawie nadzoru rynku (UE) 2019/1020. Zgodnie z jego art. 14 ust. 4 organy mogą między innymi żądać dokumentów, danych i informacji dotyczących zgodności w dowolnej formie i niezależnie od miejsca ich przechowywania (lit. a)), przeprowadzać niezapowiedziane kontrole na miejscu (lit. d)), kupować próbki, także pod przybraną tożsamością, i je rozbierać (lit. j)), a w przypadku poważnego ryzyka, jeśli nie ma innego skutecznego środka, żądać usunięcia ofert ze sklepów internetowych (lit. k)). Przy przywozie organy celne zawieszają dopuszczenie do obrotu, na przykład gdy brakuje dokumentów lub oznakowanie jest nieprawidłowe (art. 26 ust. 1).

Producenci, importerzy i dystrybutorzy muszą na uzasadnione żądanie organu przekazać mu w formie elektronicznej wszystkie informacje i dokumenty niezbędne do wykazania zgodności (art. 38 ust. 10, art. 41 ust. 8, art. 42 ust. 6). Ponadto przez dziesięć lat muszą być w stanie wskazać, od kogo nabyli baterię i komu dostarczyli jakie modele w jakiej ilości (art. 46).

Co się dzieje w przypadku nieprawidłowości

1. Niezgodności formalne, takie jak brak lub nieprawidłowe oznakowanie CE, brak lub błędna deklaracja zgodności UE albo niekompletna dokumentacja techniczna: organ wzywa do usunięcia niezgodności. Dopiero gdy ona się utrzymuje, ogranicza lub zakazuje udostępniania baterii na rynku albo nakazuje jej wycofanie z obrotu lub odzyskanie (art. 83).
2. Wystarczające powody, by sądzić, że bateria stwarza ryzyko dla zdrowia, bezpieczeństwa, mienia lub środowiska: organ ocenia baterię pod kątem wszystkich odpowiednich wymagań. Jeśli nie jest ona zgodna, wyznacza rozsądny termin na zapewnienie zgodności, wycofanie baterii z obrotu lub jej odzyskanie (art. 79 ust. 1). Działania naprawcze obejmują wszystkie baterie, których to dotyczy, udostępnione na rynku w UE (art. 79 ust. 3).
3. Jeśli podmiot nie podejmie działań w terminie, organ sam przyjmuje środki tymczasowe, aż do zakazu, wycofania z obrotu lub odzyskania, i informuje Komisję oraz pozostałe państwa członkowskie (art. 79 ust. 4).

Każdy środek musi być uzasadniony. Wcześniej podmiot ma możliwość przedstawienia stanowiska w terminie co najmniej dziesięciu dni roboczych, z wyjątkiem pilnych przypadków (art. 18 rozporządzenia (UE) 2019/1020). Kto sam stwierdzi, że bateria nie jest zgodna, musi zapewnić, aby została doprowadzona do zgodności, wycofana z obrotu lub odzyskana, a w razie ryzyka poinformować organ (art. 38 ust. 9, art. 41 ust. 6, art. 42 ust. 5).

Właściwość organów i grzywny w Niemczech

Sankcje ustalają państwa członkowskie; muszą być one skuteczne, proporcjonalne i odstraszające (art. 93). W Niemczech reguluje to Batterierecht-Durchführungsgesetz (BattDG, ustawa wykonawcza do prawa bateryjnego). Nie wyznacza ona jednego organu nadzoru rynku dla baterii, lecz odsyła uzupełniająco do Marktüberwachungsgesetz (MüG, ustawa o nadzorze rynku) (§ 2 ust. 3 BattDG). Zgodnie z nią nadzór rynku sprawują organy właściwe dla danych przepisów, w przypadku ofert internetowych organ, na którego obszarze można zamówić i dostarczyć produkt; kontrole przywozu prowadzą organy celne (§ 4 MüG). Zgłoszenia do Komisji przekazywane są za pośrednictwem Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin (BAuA, Federalny Instytut Bezpieczeństwa i Higieny Pracy) (§ 49 BattDG). Zgodnie z § 60 ust. 2 BattDG wykroczeniem administracyjnym jest między innymi umyślne lub nieumyślne:

• niezapewnienie, aby informacje w paszporcie baterii były dokładne, kompletne i aktualne (pkt 29, grzywna do 10 000 euro)
• niezapewnienie przez producenta lub niesprawdzenie przez importera bądź dystrybutora, że bateria jest oznakowana zgodnie z art. 13 ust. 4–7, do czego należy kod QR (pkt 6 i 11, do 10 000 euro)
• niezastosowanie się do wykonalnego nakazu na podstawie art. 79 ust. 4 lub art. 83 ust. 2 (pkt 30, do 100 000 euro)

W jakim kierunku zmierza rozwój

Na Niemieckiej Konferencji Nadzoru Rynku 17 września 2025 prof. Thomas Knothe (Fraunhofer IPK) opisał, do czego organy chcą wykorzystywać paszport: do zautomatyzowanej kontroli zgodności na podstawie danych nadających się do odczytu maszynowego, do wyszukiwania produktów zawierających substancje krytyczne i do łatwiejszej współpracy sieciowej organów bez konieczności samodzielnego przechowywania danych. Jednocześnie pokazał, że standaryzacja danych nie oferuje jeszcze kompletnego podejścia (zakończenie normalizacji w ramach mandatu M/579 planowano na połowę 2026) oraz że oczekuje się dalszych aktów prawnych, na przykład dotyczących usługodawców DPP. W chwili wystąpienia te zasady nie były jeszcze ustalone.

Jak się przygotować

• Zamieścić kompletne sprawozdania z badań dla załącznika XIII pkt 3 i jednoznacznie przypisać je do modelu baterii.
• Prowadzić paszport, etykietę, deklarację zgodności UE i dokumentację techniczną z tego samego źródła danych, aby żadne wartości nie odbiegały od siebie.
• Przetestować kod QR na prawdziwych bateriach: czy da się go zeskanować, czy prowadzi do właściwego paszportu, czy oznakowanie jest trwałe?
• Przez dziesięć lat zapewnić dostępność danych o dostawcach i odbiorcach dla każdego modelu (art. 46).
• Aktualizować paszport przy zmianach i ustalić, jak pozostanie dostępny, jeśli przedsiębiorstwo lub usługodawca przestanie istnieć (art. 78 lit. e)).
• Upoważniać usługodawców na piśmie (art. 77 ust. 4). Nie mogą oni sprzedawać, ponownie wykorzystywać ani przetwarzać danych paszportu w zakresie wykraczającym poza to, co jest niezbędne do świadczenia ich usługi (art. 78 lit. d)).
• Jako dystrybutor przed sprzedażą sprawdzić, czy oznakowanie CE i oznakowanie zgodnie z art. 13 są obecne (art. 42 ust. 2).

Organy chcą w przyszłości w coraz większym stopniu automatycznie analizować dane paszportów. Najlepszym przygotowaniem są zatem kompletne, spójne i nadające się do odczytu maszynowego dane.